Vapen, ofwel het gebruiken van een elektrische sigaret, is het nieuwe roken, zeker onder jongeren. Bij vapen verbrand je geen tabak, maar wordt vloeistof verhit. Doordat de e-sigaret, ook wel vape genoemd, nog relatief nieuw is, wordt er nog steeds intensief onderzoek gedaan naar de potentiële gezondheidsrisico’s op de lange termijn. Maar met de data die we nu – anno 2024 – hebben, is vapen dan minder schadelijk dan traditionele sigaretten roken?
Roken, in welke vorm dan ook, is schadelijk voor je gezondheid. Enfin, hebben we dat ook weer gezegd. Toch wordt het wereldwijd nog steeds door miljoenen mensen gedaan. Uit cijfers van het Trimbos-instituut, CBS en RIVM uit 2023 blijkt dat 19% van de volwassenen in Nederland rookt. In 2018 was dit nog 22,4%. Het percentage daalt dus gestaag.
Een deel van de mensen dat probeert te stoppen, maakt de overstap naar de elektrische sigaret, ofwel het vapen, om vervolgens hun rookverslaving af te bouwen – als ze daar al in slagen. Anderzijds zijn het de jongeren die juist via vapes voor het eerst in aanraking komen met een vorm van roken en op deze manier verslaafd raken. Een deel van hen stapt uiteindelijk ook over naar tabakssigaretten of combineert deze met vapen. Roken, in welke vorm dan ook, is dus nog steeds een ‘ding’ in Nederland. En als je dan toch rookt, kun je dan beter kiezen voor vapen of de traditionele sigaret? Veel mensen denken dat het weinig verschil maakt en dat vapen net zo slecht – of misschien wel slechter – is dan tabak roken. Deze mensen zit er echter gruwelijk naast, zo laten recente studies ons zien.
Veel meer onderzoek naar tabak dan naar vapen
Tot voor kort was het nog vrij onduidelijk wat vapen nu precies doet met je gezondheid. De e-sigaret bestaat eigenlijk pas zo’n 20 jaar en daarom is het lastig de langetermijneffecten in beeld te brengen. Tabak daarentegen bestaat al honderden jaren. De sigaret zoals we die vandaag de dag kennen wordt inmiddels zo’n 140 jaar gerookt. Er wordt dus al veel langer én veel meer onderzoek gedaan naar de gezondheidsrisico’s van traditionele sigaretten dan naar de gevolgen van het gebruik van elektronische sigaretten. Recent zijn er echter weer wat nieuwe onderzoeksresultaten omtrent vapen naar buiten gekomen en zodoende krijgen we een steeds beter beeld van wat vapen met je gezondheid doet, ook in relatie tot het roken van tabak.
E-sigaret op de markt sinds 2004
Het idee van de e-sigaret ontstond al in 1963, toen Herbert A. Gilbert een apparaat patenteerde dat geur- en smaakstoffen omzette in stoom, wat vervolgens geïnhaleerd kon worden. Gilbert noemde het de smokeless non-tobacco cigarette. Hij werd benaderd door verschillende bedrijven om zijn product in de markt te zetten, maar het werd nooit een succes.
Hon Lik, een Chinese apotheker, slaagde er wél in een soortgelijk idee met succes op de markt te brengen. Hij geldt dan ook als de uitvinder van de e-sigaret. In 2004 bracht hij de eerste e-sigaret op de markt in zijn thuisland met als doel tabaksrokers te helpen met stoppen. Dit deed hij nadat zijn vader stierf aan longkanker. Al snel vond de e-sigaret ook zijn weg naar Amerika en Europa, waar ze ongeveer sinds 2006 verkrijgbaar zijn. Sindsdien zijn veel meer mensen wereldwijd gaan vapen en kon er ook echt onderzoek gedaan worden naar de gezondheidsrisico’s. Inmiddels zijn we 18 jaar verder, dus de grote vraag is: wat vertellen de onderzoeken ons op dit moment?
Onderzoeksresultaten vapen vs. roken
Er zijn recent weer enkele nieuwe onderzoekresultaten naar buiten gekomen met betrekking tot vapen en de gezondheidsrisico’s hiervan. Het onderzoek van het American College of Cardiology richt zich voornamelijk op de risico’s van vapen voor het hart en publiceerde de resultaten hiervan in 2024. ‘De resultaten lieten zien dat mensen die op enig moment e-sigaretten gebruikten 19% meer kans hadden om hartfalen te ontwikkelen vergeleken met mensen die nooit e-sigaretten hadden gebruikt’, zo valt te lezen. Mensen die vapen of elektrisch roken lopen dus een verhoogd risico op hartklachten.
Echter, dit risico is een stuk kleiner dan bij mensen die normale sigaretten roken. Uit een grootschalige studie van de Johns Hopkins Bloomberg School of Public Health uit 2022 bleek namelijk ‘dat mensen die tabakssigaretten rookten, twee keer zo vaak hartfalen ontwikkelden als mensen die nooit rookten’. Wanneer je vaped wordt de kans op hartfalen dus met 19% vergroot, maar rook je sigaretten, dan vergroot je het risico met maar liefst 100%!
Een ander recent onderzoek, dat van het Institute of Psychiatry, Psychology & Neuroscience (IoPPN) aan het King’s College London uit 2022, blijkt dat ‘het gebruik van vaping-producten in plaats van roken leidt tot een aanzienlijke vermindering van de blootstelling aan giftige stoffen die kanker, longziekten en hart- en vaatziekten bevorderen.’ Het onafhankelijke rapport, uitgevoerd in opdracht van het Office for Health Improvement en Health and Social Care, vertegenwoordigt het meest uitgebreide overzicht van de risico’s van vapen dat tot noch toe is gepubliceerd. ‘Het concludeerde dat, hoewel vapen niet zonder risico is (met name voor mensen die nog nooit gerookt hebben), het een klein deel van de gezondheidsrisico’s van roken op de korte tot middellange termijn vormt’, zo valt te lezen op de website van het King’s College London.
Vapen ‘substantieel minder schadelijk’ dan roken
Mensen die vapen, ofwel e-sigaretten gebruiken, krijgen dus te maken met slechts een klein deel van de gezondheidsrisico’s die traditioneel roken met zich meebrengt op de korte tot middellange termijn. Wederom wordt aangetoond dat vapen dus absoluut niet zonder risico’s is, maar het wel vele malen minder schadelijk is dan het roken van tabak. Veel mensen denken onterecht nog steeds dat vapen net zo slecht is als roken, zo stelt Professor Ann McNeil, hoogleraar tabaksverslaving aan King’s IoPPN. “Ongeveer tweederde van de volwassen rokers, die echt baat zouden hebben bij een overstap naar vapen, weet niet dat vapen minder schadelijk is”, zo zegt ze.
Dr. Jeanelle DeGruchy, Deputy Chief Medical Officer voor Engeland, sluit zich hierbij aan. “Vapen is aanzienlijk minder schadelijk dan roken, dus de boodschap is duidelijk: als je moet kiezen tussen roken en vapen, kies dan voor vapen. Als je moet kiezen tussen vapen en frisse lucht, kies dan voor frisse lucht. Stoppen met roken is een van de beste dingen die je kunt doen voor je gezondheid”, zo laat ze weten.
De Hoge Gezondheidsraad (HGR) in België heeft haar advies over de e-sigaret in juni 2022 bijgewerkt op basis van de laatst beschikbare informatie en komt tot de conclusie dat ‘de esigaret substantieel minder schadelijk wordt ingeschat dan roken. Ze vormt voor rokers
een beter alternatief dan roken en kan als rookstopmiddel gebruikt worden.’ Dat vapen minder schadelijk is voor de gezondheid dan tabak roken, is voor hen dan ook niet langer een punt van discussie.
‘Vapen is minder schadelijk voor de gezondheid dan roken, daarover bestaat vandaag een brede wetenschappelijke consensus’, zo valt te lezen op pagina 79 van het rapport. ‘Een aantal gereputeerde wetenschappelijke instituten en organisaties, actief rond tabak en volksgezondheid, onderschrijft de aanzienlijke risicoreductie van vapen. Maar op een genuanceerde manier d.w.z. de relatieve veiligheid (de link met het roken van tabak) evenals het gebrek aan kennis over de impact van lange termijngebruik worden beklemtoond.’
Roken en vapen zelfde effect op hartslag en bloeddruk
uit een Amerikaanse observationele challengestudie uit 2023 blijkt dat vapen een vergelijkbaar effect heeft op je hartslag en bloeddruk als traditioneel roken. Aan de studie deden 164 ‘vapers’ mee, 117 rokers en 114 niet-rokers, ofwel de controlegroep. Allen werden ze onderzocht vóór en na een 15 minuten durend rookmoment. In vergelijking met de controlegroep hadden vapers en rokers een acute verslechtering van bloeddruk, hartslag en hartslagvariabiliteit, en tevens vasoconstrictie, minder oefentolerantie en toegenomen luchtwegobstructie. De verandering in de waardes van vapers was vergelijkbaar met die van sigarettenrokers. Op dit vlak zit dus nauwelijks verschil in het roken van een traditionele sigaret of een elektronische sigaret.
Experiment met vapen en sigaretten
Chris Notap, een kanaal met meer dan 1 miljoen abonnees op YouTube dat zich richt op het uitvoeren van experimenten, maakte een video om te demonstreren wat het verschil is tussen vapen en sigaretten roken. Er werden watjes in een glazen buis gestopt en vervolgens werd er gekeken wat er gebeurde wanneer de watjes in aanraking kwamen met sigarettenrook en de damp van een e-sigaret. Het resultaat? Dat kun je hieronder bekijken:
Potentieel schadelijke ingrediënten in e-liquid vs. tabak
Wat zit er in e-liquid?
Bij het vapen wordt er een vloeistof verhit en die vloeistof noemen ze doorgaans e-liquid. Bij het roken van traditionele sigaretten wordt er tabak verbrand. Maar welke (potentieel) schadelijke stoffen zitten er in e-liquid en hoe verhoudt zich dat tot de schadelijke stoffen in tabak? Deze vergelijking is lastig te maken aangezien de samenstelling van de verschillende e-liquids sterk kan verschillen. De basiscomponenten zijn echter propyleenglycol (PG) en plantaardige glycerine (VG). Deze worden doorgaans beschouwd als veilig voor inname, maar inademing kan irritatie aan de luchtwegen veroorzaken. Daarnaast zijn er in e-liquids vrijwel altijd aroma’s, ofwel smaakstoffen, te vinden. Veel van deze stoffen zijn in de basis veilig voor consumptie, maar mogelijk wel schadelijk wanneer ze worden verhit en ingeademd. Stoffen als diacetyl, die vaak terug te vinden zijn in boterachtige smaken, worden recent in verband gebracht met luchtwegschade. Bij de verbranding van e-liquid kunnen tevens schadelijke bijproducten ontstaan, zoals formaldehyde en acroleïne, die in potentie kankerverwekkend zijn.
Wat zit er in tabak?
Sigaretten daarentegen bevatten echter fors meer schadelijke stoffen waarvan de mogelijke consequenties ook al veel langer onderzocht zijn. Traditionele sigaretten bevatten bijvoorbeeld teer; een kleverige substantie die giftige chemicaliën bevat en zich ophoopt in de longen. Teer draagt sterk bij aan de ontwikkeling van longziekten en kanker. Daarnaast komt er bij het roken van tabak koolmonoxide bij, een gas dat de zuurstofopname in het bloed vermindert en daardoor bijdraagt aan hart- en vaatziekten. Net als in e-liquids, zit er in tabak ook nictone, formaldehyde en acroleïne, waarvan de laatste twee potentieel kankerverwekkend zijn. Tevens bevat tabak vaak ammoniak om de opname van nicotine in het bloed te verhogen. Ammoniak kan slijmvliezen, luchtwegen en longen irriteren en beschadigingen veroorzaken. Ook polonium-210, een radioactieve stof, komt voor in tabak. Dit verhoogt eveneens het risico op kanker.
Conclusie: roken aanzienlijk schadelijker dan vapen
Met de tot op heden beschikbare data en kennis kan gerust gesteld worden dat roken van traditionele sigaretten aanzienlijk schadelijker is voor de gezondheid dan vapen. Sigaretten bevatten duizenden chemicaliën, waarvan er meer dan 70 bekend staan als kankerverwekkend. Belangrijke schadelijke stoffen zijn teer, koolmonoxide, formaldehyde, benzeen, polonium-210, en zware metalen zoals cadmium en lood. Vapers komen met veel van deze stoffen niet of minder in aanraking. Zo levert vapen bijvoorbeeld geen teer en koolmonoxide, twee van de meest schadelijke stoffen in sigarettenrook. Roken veroorzaakt tevens meer long-, hart- en vaatziekten in vergelijking met vapen.
Is vapen dan gezond? Nee, absoluut niet. Niemand zou moeten vapen, het brengt alsnog de nodige gezondheidsrisico’s met zich mee. Maar ben je een roker en heb je moeite met stoppen? Dan kan overstappen naar vapen een goed alternatief zijn.